Bài luận xin học bổng thuyết phục nhất thường là bài kể một câu chuyện cụ thể của chính người viết, cho thấy người đó nghĩ gì và đã làm gì trước một tình huống, rồi nối câu chuyện ấy với điều họ muốn làm tiếp nhờ học bổng. Liệt kê thành tích hay kể về hoàn cảnh khó khăn một cách chung chung thì người đọc đã gặp hàng trăm lần và rất khó nhớ.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Trợ. Ở phía bàn chấm, người đọc hồ sơ học bổng thường phải đọc rất nhiều bài trong một mùa. Bài nào mở ra là thấy một con người thật thì được đọc kỹ. Hôm nay mình đi qua cách để bài của bạn là bài đó.
Người chấm thật sự tìm gì trong bài luận?
Bảng điểm, giấy khen đã nằm ở phần khác của hồ sơ. Bài luận là chỗ duy nhất người chấm nghe giọng của bạn. Họ muốn biết bạn là ai khi không có điểm số bên cạnh: bạn quan tâm điều gì, bạn phản ứng thế nào khi gặp khó, bạn hiểu mình tới đâu.
Họ cũng muốn biết học bổng này sẽ làm thay đổi gì. Với cùng một khoản tiền, người nhận nào sẽ dùng nó để đi xa nhất, hoặc để giúp được nhiều người nhất sau này.
Vì vậy một bài luận chép lại thành tích là phí chỗ. Một bài luận chỉ kể khổ cũng chưa đủ, vì nhiều ứng viên cùng khó khăn. Điều làm bạn khác là cách bạn đã đi qua cái khó đó.
Hãy đọc kỹ câu hỏi của đề bài. Nhiều người viết một bài chung rồi nộp cho mọi học bổng, và người chấm nhận ra ngay khi bài không trả lời đúng điều họ hỏi.
Chọn một khoảnh khắc thay vì cả cuộc đời
Bài luận không phải tự truyện. Đừng bắt đầu từ lúc bạn sinh ra. Hãy chọn một khoảnh khắc nhỏ, cụ thể, có thời gian và nơi chốn, nơi điều gì đó thay đổi trong bạn.
Ví dụ thay vì viết em luôn đam mê y khoa, hãy kể buổi tối bạn ngồi cạnh bà ở trạm y tế xã, thấy cô y tá vừa băng bó vừa nói chuyện quê để bà quên đau. Một cảnh như vậy nói được nhiều hơn mười câu khẳng định đam mê.
Khoảnh khắc không cần kịch tính. Nhiều bài luận hay nhất kể chuyện rất bình thường: sửa chiếc xe đạp cho em, dạy mẹ dùng điện thoại, giữ quầy hàng cho gia đình ngày Tết. Cái hay nằm ở điều bạn rút ra, không phải ở độ lớn của sự kiện.
Một mẹo để tìm khoảnh khắc là liệt kê mười lần bạn thấy mình thay đổi cách nghĩ về điều gì đó. Trong mười dòng đó thường có một dòng đáng viết.
Cho thấy cách bạn nghĩ, không chỉ điều đã xảy ra
Sau khi kể khoảnh khắc, phần quan trọng nhất là bạn đã nghĩ gì, làm gì, và học được gì. Đây là chỗ nhiều bài bỏ trống, chỉ kể sự việc rồi nhảy thẳng sang câu em quyết tâm học thật giỏi.
Hãy cho thấy cả những do dự. Lúc đó bạn đã định bỏ cuộc không, vì sao không bỏ, ai đã giúp, bạn sai chỗ nào. Sự thật thà về điểm yếu làm bài viết đáng tin hơn hẳn một nhân vật hoàn hảo.
Nếu viết về hoàn cảnh khó khăn, đừng dừng ở nỗi khổ. Người chấm cần thấy bạn đã làm gì với hoàn cảnh đó: đi làm thêm và vẫn giữ việc học ra sao, đã học được kỹ năng gì từ việc phải tự lo.
Không cần văn hoa. Câu ngắn, rõ, đúng giọng của bạn tốt hơn nhiều so với những câu mượn từ bài mẫu trên mạng.
Nối câu chuyện với kế hoạch tương lai
Phần cuối bài nên trả lời câu hỏi: học bổng này giúp bạn đi tiếp con đường đó như thế nào. Cụ thể bao nhiêu thì tốt bấy nhiêu, nhưng đừng bịa một kế hoạch bạn chưa thật sự nghĩ tới.
Ví dụ: em muốn học ngành điều dưỡng để sau này về làm ở trạm y tế huyện, học bổng giúp em không phải nghỉ học kỳ hai để đi làm. Câu đó cho người chấm thấy một con đường có thật.
Nếu học bổng có giá trị gắn với cộng đồng, hãy nói bạn sẽ đóng góp lại thế nào, nhưng đừng hứa những điều quá lớn. Một lời hứa vừa tầm, phù hợp với những gì bạn đã làm, đáng tin hơn.
Kết bài không cần câu cảm ơn dài. Một câu cuối quay lại hình ảnh ở đầu bài thường để lại ấn tượng tốt hơn lời cảm ơn chung chung.
Sửa bài và nhờ người đọc
Bản viết đầu tiên gần như không bao giờ là bản tốt. Viết xong, để vài ngày rồi đọc to lên. Chỗ nào đọc vấp, chỗ nào nghe giả, sửa chỗ đó.
Nhờ hai loại người đọc: một người hiểu bạn để kiểm xem bài có đúng là bạn không, và một người không quen bạn để xem bài có dễ hiểu không. Hỏi họ một câu đơn giản: đọc xong, anh chị nhớ điều gì về em.
Cẩn thận với việc nhờ người khác viết hộ hoặc sửa quá tay. Bài luận bị sửa thành văn của người lớn thường mất giọng thật, và người chấm có kinh nghiệm nhận ra. Nếu có phỏng vấn, sự lệch giữa bài viết và cách bạn nói còn lộ hơn.
Cuối cùng, kiểm tra độ dài, chính tả, tên học bổng. Gửi bài cho học bổng này mà còn ghi tên học bổng khác là lỗi nhỏ nhưng tai hại.
Câu hỏi thường gặp
Bài luận xin học bổng nên dài bao nhiêu?
Theo đúng giới hạn của đề bài. Nếu đề không nói, khoảng một tới hai trang thường là đủ để kể một câu chuyện trọn vẹn mà người đọc không mệt.
Có nên viết về hoàn cảnh khó khăn của gia đình?
Có thể, nếu đó là phần quan trọng của câu chuyện. Nhưng hãy tập trung vào cách bạn đối diện và hành động, không chỉ mô tả nỗi khổ.
Dùng bài mẫu trên mạng có sao không?
Đọc bài mẫu để học cấu trúc thì được, nhưng chép ý hay chép câu thì không nên. Người chấm đọc nhiều và dễ nhận ra những câu quen thuộc.
Có nên nhờ thầy cô sửa bài luận?
Nên nhờ góp ý, nhưng hãy tự viết lại theo giọng của mình. Bài luận cần nghe như chính bạn nói, không phải như một bài văn mẫu.
Một bài luận có dùng cho nhiều học bổng được không?
Có thể dùng lại câu chuyện cốt lõi, nhưng phải chỉnh để trả lời đúng câu hỏi và giá trị của từng học bổng. Nộp nguyên một bài cho mọi nơi thường làm giảm cơ hội.
