Trước khi chuyển khoản cho một lời kêu gọi từ thiện trên mạng, hãy dành vài phút kiểm năm điều: ai đứng ra kêu gọi, tài khoản nhận tiền đứng tên ai, có cách liên lạc và xác minh hoàn cảnh không, số tiền xin có hợp lý với nhu cầu không, và người đứng ra có lịch sử báo cáo minh bạch ở những lần trước không. Vài phút đó bảo vệ cả bạn lẫn những người thật sự cần giúp.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Trợ. Lòng tốt của người Việt rất lớn, và cũng chính vì thế mà có những kẻ lợi dụng nó. Hôm nay mình không muốn làm bạn nghi ngờ mọi lời kêu gọi, mà muốn cho bạn một bộ câu hỏi đơn giản để cho đi yên tâm hơn.
Ai đứng ra kêu gọi?
Câu hỏi đầu tiên là ai đang xin. Một người có tên thật, có thông tin liên lạc rõ ràng, có hoạt động công khai từ trước, đáng tin hơn nhiều so với một trang mới lập, không rõ chủ.
Hãy xem lại các bài đăng trước đó của người hay nhóm đó. Họ đã làm từ thiện bao lâu, có báo cáo kết quả những lần trước không, có ai trong mạng lưới của bạn biết họ không.
Nếu là một tổ chức, xem họ có tư cách pháp lý rõ ràng không, có địa chỉ, có người chịu trách nhiệm.
Cẩn thận với những trang chia sẻ lại lời kêu gọi của người khác kèm số tài khoản của chính họ. Đó là một kiểu lừa đảo khá phổ biến: lấy câu chuyện thật của người khác, thay số tài khoản.
Một dấu hiệu tốt nữa là người đứng ra sẵn sàng để lộ mình: tên thật, gương mặt, nơi làm việc. Người làm thiện nguyện đàng hoàng thường không cần giấu danh tính khi xin tiền của người khác.
Tài khoản nhận tiền đứng tên ai?
Tên chủ tài khoản phải khớp với người hoặc tổ chức đứng ra kêu gọi, hoặc với chính người được giúp. Nếu tên lạ, không giải thích, hãy dừng lại hỏi.
Một tài khoản riêng cho hoạt động từ thiện, có công khai sao kê, là dấu hiệu tốt. Quy định về vận động quyên góp cũng có những yêu cầu riêng về tài khoản và công khai, người làm đàng hoàng thường biết và làm theo.
Nếu được giúp trực tiếp một hoàn cảnh, chuyển thẳng vào tài khoản của người được giúp hoặc của bệnh viện, nhà trường có thể an toàn hơn chuyển qua trung gian.
Đừng chuyển khoản qua những đường dẫn lạ gửi kèm tin nhắn. Hãy tự gõ số tài khoản sau khi đã kiểm tra.
Lưu lại ảnh chụp lời kêu gọi và biên lai chuyển khoản của bạn. Nếu sau này có chuyện, đó là bằng chứng để bạn hỏi lại hoặc báo cho cơ quan chức năng.
Xác minh hoàn cảnh và số tiền
Một hoàn cảnh có thật thường có những chi tiết kiểm được: tên bệnh viện, tên trường, tên xã. Có thể gọi điện hỏi nhà trường, hỏi chính quyền xã, hỏi khoa ở bệnh viện về việc có người đó hay không, dĩ nhiên với sự tế nhị cần thiết.
Số tiền xin phải hợp lý với nhu cầu. Một ca phẫu thuật có chi phí ước tính, một mái nhà có giá vật liệu. Nếu số tiền xin cao bất thường mà không giải thích, hãy hỏi.
Cẩn thận với lời kêu gọi chỉ có ảnh mà không có thông tin kiểm được, hoặc ảnh có vẻ lấy từ nơi khác. Có những bức ảnh cảm động được dùng đi dùng lại cho nhiều câu chuyện khác nhau.
Hỏi người đứng ra: khi đủ tiền thì có thông báo dừng không, phần dư xử lý thế nào, khi nào báo cáo. Người làm thật sẽ trả lời rõ.
Nếu không tự xác minh được, hãy hỏi người quen ở gần nơi đó. Ở mình, một cuộc gọi về quê hỏi thăm thường cho câu trả lời nhanh hơn mọi cách kiểm trên mạng.
Những dấu hiệu nên dừng lại
Áp lực thời gian quá gắt, kiểu phải chuyển ngay trong tối nay nếu không em bé sẽ không qua khỏi, kèm thông tin mơ hồ. Nhu cầu gấp có thật, nhưng kẻ lừa cũng dùng sự gấp gáp để bạn không kịp suy nghĩ.
Không có cách liên lạc nào ngoài tin nhắn, từ chối mọi câu hỏi, hoặc trả lời bực bội khi bị hỏi. Người làm thiện nguyện đàng hoàng hiểu vì sao người cho muốn hỏi.
Tài khoản thay đổi liên tục, hoặc xin chuyển vào nhiều tài khoản khác nhau.
Lời kêu gọi tiếp tục nhận tiền rất lâu sau khi lẽ ra đã đủ, không có bất kỳ báo cáo nào.
Khi gặp những dấu hiệu này, đừng chia sẻ tiếp lời kêu gọi. Mỗi lần chia sẻ là đưa nó tới thêm nhiều người có thể bị lừa.
Cho yên tâm mà không thành người đa nghi
Kiểm tra không có nghĩa là nghi ngờ mọi người. Phần lớn lời kêu gọi là thật, từ những người tốt đang cố giúp. Bộ câu hỏi trên chỉ giúp bạn chọn kênh an toàn hơn.
Một cách giữ thăng bằng là chọn trước vài nhóm bạn đã tin tưởng sau khi tìm hiểu kỹ, và cho đều đặn qua họ. Khi gặp lời kêu gọi lạ mà cảm động, bạn có thể chuyển thông tin cho nhóm quen để họ xác minh.
Nếu đã lỡ chuyển cho một lời kêu gọi sau đó thấy có dấu hiệu lừa đảo, hãy liên hệ ngân hàng ngay và báo cơ quan chức năng. Đừng ngại, đó là cách bảo vệ người khác.
Và đừng để một lần bị lừa làm bạn ngừng cho. Thế giới vẫn cần lòng tốt của bạn, chỉ cần nó đi qua những cánh cửa đáng tin.
Có lẽ câu hỏi đáng mang theo là: nếu chính mình là người đang cần giúp, mình muốn người cho kiểm điều gì để tin mình. Trả lời câu đó, bạn sẽ biết nên hỏi gì người khác.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một lời kêu gọi từ thiện là thật?
Kiểm tra người đứng ra, tên chủ tài khoản, thông tin xác minh được như bệnh viện, trường, xã, số tiền hợp lý và lịch sử báo cáo. Nếu nhiều điểm không rõ, nên dừng lại hỏi thêm.
Chuyển thẳng cho người được giúp có an toàn hơn không?
Thường an toàn hơn chuyển qua trung gian không rõ ràng, nếu bạn xác minh được tài khoản đúng là của người đó hoặc của bệnh viện, nhà trường đang điều trị, dạy học cho họ.
Lỡ chuyển tiền cho lời kêu gọi lừa đảo thì làm gì?
Liên hệ ngân hàng ngay để được hướng dẫn và báo cơ quan chức năng. Lưu lại toàn bộ bằng chứng như bài kêu gọi, tin nhắn, biên lai chuyển khoản.
Có nên chia sẻ lời kêu gọi khi chưa xác minh?
Nên thận trọng. Mỗi lần chia sẻ là đưa lời kêu gọi tới thêm nhiều người. Nếu chưa chắc, hãy hỏi người đứng ra trước hoặc chỉ chia sẻ từ nguồn bạn tin tưởng.
Từ thiện qua tổ chức lớn có chắc chắn an toàn hơn?
Thường có trách nhiệm giải trình rõ hơn, nhưng vẫn nên tìm hiểu báo cáo của họ. Nhóm nhỏ minh bạch, hoạt động lâu năm cũng có thể rất đáng tin.
