Vốn đối ứng là phần nguồn lực mà bên nhận tài trợ tự góp vào dự án, có thể là tiền, hiện vật, ngày công, địa điểm hay thời gian của người làm. Nhà tài trợ thường đòi vì phần đó cho thấy người nhận thật sự cam kết, cộng đồng thật sự muốn dự án, và dự án có cơ hội sống tiếp khi tiền tài trợ hết.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Trợ. Nhiều nhóm đọc tới dòng yêu cầu đối ứng trong hướng dẫn xin tài trợ là thấy chùn tay, vì nghĩ phải có sẵn một khoản tiền lớn. Thật ra đối ứng rộng hơn nhiều. Hôm nay mình gỡ từng hiểu lầm một.
Vì sao nhà tài trợ quan tâm tới đối ứng?
Hãy đặt mình vào chỗ người cho. Có hai dự án sửa lớp học giống hệt nhau. Ở dự án thứ nhất, người dân chỉ chờ nhận. Ở dự án thứ hai, người dân góp ngày công, xã cho mượn đất, nhà trường lo phần bàn ghế. Bạn sẽ tin dự án nào sẽ được giữ gìn sau khi xong?
Đối ứng là một tín hiệu về quyền sở hữu. Thứ gì mình bỏ công vào thì mình quý. Lớp học người dân tự tay sửa thường được trông nom tốt hơn lớp học được giao chìa khoá.
Đối ứng cũng giúp nhà tài trợ trải tiền ra được nhiều nơi hơn. Mỗi dự án họ chỉ gánh một phần, phần còn lại do người nhận lo.
Và nó là phép thử năng lực. Một nhóm huy động được đối ứng là nhóm có quan hệ với cộng đồng, có khả năng vận động. Đó là điều nhà tài trợ muốn thấy trước khi giao tiền.
Đối ứng không chỉ là tiền
Hiểu lầm lớn nhất là đối ứng phải là tiền mặt. Trên thực tế, nhiều nhà tài trợ chấp nhận đối ứng bằng hiện vật và công sức, miễn là quy đổi được và chứng minh được.
Ngày công là dạng phổ biến nhất ở nông thôn. Người dân góp công đào móng, khuân gạch, dọn dẹp. Hãy ghi rõ bao nhiêu người, bao nhiêu ngày, quy đổi theo mức công phổ biến ở địa phương.
Địa điểm cũng là đối ứng. Nhà văn hoá thôn cho dùng làm lớp học, nhà trường cho mượn phòng, một gia đình cho mượn sân làm vườn rau chung. Tính theo giá thuê tương đương ở khu vực đó.
Thời gian của thành viên nhóm, vật liệu địa phương như tre, gỗ, đá, sự hỗ trợ của chính quyền về thủ tục, đều có thể là đối ứng. Điều quan trọng là phải có ghi chép, không chỉ nói miệng.
Quy đổi và ghi nhận đối ứng cho đúng
Quy đổi đối ứng cần cùng một sự trung thực như khi lập ngân sách. Dùng mức giá thị trường hợp lý, không thổi phồng ngày công hay giá thuê để làm đẹp con số.
Mỗi loại đối ứng nên có một hình thức ghi chép. Ngày công có bảng chấm công ký nhận đơn giản. Địa điểm có giấy xác nhận cho mượn. Vật liệu có biên bản giao nhận. Những giấy tờ này không cầu kỳ nhưng rất cần khi báo cáo.
Trong bảng ngân sách, đặt đối ứng ở một cột riêng, cạnh cột tiền xin tài trợ. Người đọc thấy ngay tổng giá trị dự án và phần mỗi bên đóng góp.
Hãy hỏi trước nhà tài trợ họ chấp nhận loại đối ứng nào và cách chứng minh ra sao. Có nơi chỉ nhận tiền, có nơi nhận cả công sức. Biết trước thì đỡ phải làm lại.
Khi đối ứng hứa mà không thực hiện được
Đây là chỗ nhiều dự án vấp. Khi viết hồ sơ, nhóm hứa người dân sẽ góp hai trăm ngày công. Đến mùa gặt, người dân bận, chỉ góp được một nửa. Phần thiếu lấy đâu bù?
Cách phòng là hứa thận trọng. Hỏi người dân cụ thể, tính tới mùa vụ, tính tới thời tiết. Hứa một con số chắc chắn đạt được tốt hơn hứa con số đẹp rồi phải giải thích.
Nếu đã lỡ thiếu, hãy báo nhà tài trợ sớm, giải thích lý do và đề xuất cách bù, như lùi thời gian, đổi sang loại đối ứng khác, hoặc thu nhỏ hạng mục. Im lặng tới cuối kỳ mới báo là cách làm tệ nhất.
Ghi bài học vào hồ sơ dự án sau. Lần sau, kế hoạch đối ứng sẽ sát thực tế hơn.
Đối ứng có làm khó người nghèo nhất không?
Có một câu hỏi công bằng cần đặt ra: yêu cầu đối ứng có vô tình loại những cộng đồng khó khăn nhất, những nơi không có tiền, có khi không có cả thời gian rảnh vì phải lo cái ăn từng ngày?
Nhiều người làm trong ngành đã nêu điều này. Một số nhà tài trợ vì vậy linh hoạt hơn với vùng khó khăn, chấp nhận mức đối ứng thấp hoặc chỉ bằng công sức.
Nếu bạn làm việc với cộng đồng rất nghèo, hãy nói thẳng điều đó với nhà tài trợ, đề xuất mức đối ứng phù hợp và giải thích. Một đối ứng nhỏ nhưng thật vẫn có giá trị hơn một con số lớn trên giấy.
Và nếu bạn là người cho, hãy nghĩ kỹ khi đặt yêu cầu đối ứng. Mục đích là khuyến khích cam kết, không phải dựng thêm một bức tường trước cửa những người cần nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vốn đối ứng có bắt buộc trong mọi khoản tài trợ không?
Không. Mỗi nhà tài trợ có quy định riêng, có nơi yêu cầu, có nơi không. Hãy đọc kỹ hướng dẫn và hỏi lại nếu chưa rõ.
Ngày công tình nguyện được quy đổi theo mức nào?
Thường theo mức công lao động phổ biến cho loại việc đó ở địa phương thực hiện. Hãy ghi rõ cách tính trong thuyết minh để nhà tài trợ thấy hợp lý.
Tiền từ một nhà tài trợ khác có được tính là đối ứng không?
Tuỳ quy định của từng nhà tài trợ, có nơi chấp nhận, có nơi chỉ tính phần do chính người nhận đóng góp. Hãy hỏi rõ trước khi đưa vào hồ sơ.
Làm sao chứng minh đóng góp đối ứng bằng hiện vật?
Dùng biên bản giao nhận, giấy xác nhận cho mượn, bảng chấm công có chữ ký và ảnh chụp thực tế. Giữ các giấy tờ này cùng hồ sơ dự án để dùng khi báo cáo.
Không đạt đủ đối ứng như đã hứa thì có phải hoàn tiền không?
Còn tuỳ thoả thuận với nhà tài trợ. Điều quan trọng là báo sớm, giải thích lý do và đề xuất cách xử lý; nếu số tiền lớn hoặc có tranh chấp, nên hỏi người hiểu pháp lý.
