Dự án văn hoá nghệ thuật thường được tài trợ khi người xin nói rõ được ba điều: ai sẽ được chạm tới, điều gì sẽ còn lại sau khi đèn sân khấu tắt, và vì sao chính nhóm này làm được. Một hồ sơ chỉ kể tác phẩm đẹp và ý nghĩa ra sao, dù viết bằng cả trái tim, hiếm khi đủ để người cho ra quyết định.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Trợ. Người làm nghệ thuật hay ngại chuyện tiền, có người còn thấy đi xin tài trợ là hạ mình. Hôm nay mình muốn nói với các nhóm kịch, nhóm nhạc, người làm triển lãm, phim ngắn: xin tài trợ không bắt bạn bán linh hồn, nhưng nó bắt bạn nói bằng thứ ngôn ngữ mà người cho hiểu.
Vì sao hồ sơ nghệ thuật hay bị từ chối?
Hồ sơ nghệ thuật thường viết rất hay về tác phẩm: ý tưởng, cảm hứng, thông điệp. Nhưng người đọc hồ sơ, nhất là ở doanh nghiệp, cần trả lời cho cấp trên những câu rất đời: bao nhiêu người xem, ở đâu, bao giờ, tiền đi vào đâu, nếu có chuyện thì ai chịu.
Khi hồ sơ không trả lời những câu đó, người đọc dù thích tác phẩm cũng không có gì để bảo vệ quyết định của mình trước người khác.
Một lý do nữa là thiếu bằng chứng năng lực. Nhóm mới, chưa có tác phẩm trước, không có ai bảo chứng. Người cho ngại rủi ro dự án không hoàn thành.
Hiểu được điều đó, bạn sẽ thấy việc bổ sung những thông tin đời thường vào hồ sơ không làm giảm giá trị nghệ thuật, mà giúp người khác có cớ để tin bạn.
Nói giá trị bằng ngôn ngữ người cho hiểu
Hãy dịch giá trị nghệ thuật thành những điều cụ thể. Một vở kịch về bạo lực học đường có thể đi diễn ở mười trường, kèm buổi trò chuyện sau mỗi suất. Một triển lãm ảnh về nghề truyền thống có thể để lại bộ tư liệu cho thư viện tỉnh.
Nói về khán giả như một người quen: học sinh cấp hai ở huyện chưa từng xem kịch sân khấu, người già trong làng có nghề sắp mai một, công nhân khu công nghiệp có ít dịp đi xem triển lãm. Càng cụ thể, người cho càng hình dung được.
Nói về những gì còn lại. Bản ghi hình, tư liệu, một lớp diễn viên trẻ được đào tạo, một mô hình có thể nhân rộng. Nhà tài trợ thích những khoản đầu tư để lại dấu vết lâu hơn một đêm diễn.
Đừng hứa quá mức, như thay đổi nhận thức của cả một thế hệ. Một kết quả nhỏ mà thật thuyết phục hơn một lời hứa lớn mà không đo được.
Chứng minh nhóm mình làm được
Nếu nhóm đã có tác phẩm trước, hãy đưa vào hồ sơ những bằng chứng ngắn gọn: ảnh, đoạn trích nhận xét của khán giả, số suất diễn, nơi đã diễn. Một trang là đủ.
Nếu nhóm mới, hãy mượn uy tín một cách trung thực. Có người cố vấn từng làm nghề lâu năm, có một đơn vị đồng hành như nhà văn hoá, trường học hay hội nghề nghiệp sẵn sàng xác nhận. Xin họ một lá thư ngắn ủng hộ.
Cho thấy kế hoạch thực hiện rõ ràng: lịch tập, lịch diễn, ai phụ trách gì, nếu một diễn viên ốm thì thế nào. Kế hoạch chi tiết là bằng chứng gián tiếp rằng nhóm nghiêm túc.
Và bắt đầu từ quy mô nhỏ. Một suất diễn thử thành công với khoản tài trợ nhỏ là bước đệm tốt nhất để xin khoản lớn hơn sau đó.
Giữ tự do sáng tạo khi nhận tiền
Nỗi lo lớn của người làm nghệ thuật là nhà tài trợ can thiệp vào nội dung. Lo đó có cơ sở. Nhưng nhiều trường hợp có thể phòng trước bằng cách nói rõ ngay từ đầu.
Trong thoả thuận, hãy ghi rõ quyền lợi của nhà tài trợ là gì, như ghi nhận tên, vé mời, buổi diễn riêng, và nói rõ nội dung nghệ thuật do nhóm quyết định. Ghi thành chữ thì đỡ hiểu lầm về sau.
Chọn nhà tài trợ hợp với tinh thần tác phẩm. Một vở kịch phê phán lối sống tiêu dùng mà nhận tài trợ của một hãng hàng xa xỉ thì sớm muộn cũng có va chạm.
Nếu nhà tài trợ đề nghị thay đổi, hãy lắng nghe trước. Đôi khi góp ý của họ có lý. Nhưng nếu nó chạm vào cốt lõi của tác phẩm, bạn có quyền từ chối, và nên từ chối sớm thay vì nhận rồi làm dở dang.
Những nguồn hợp với dự án nghệ thuật
Ngoài doanh nghiệp, dự án nghệ thuật có vài nguồn đặc thù. Các chương trình hỗ trợ văn hoá của tổ chức trong và ngoài nước thường mở đợt nhận hồ sơ theo kỳ. Hãy theo dõi thông báo và đọc kỹ điều kiện.
Khán giả là nguồn quan trọng. Bán vé, bán bản ghi, gây quỹ cộng đồng với quà là vé mời hay tên trong danh sách cảm ơn. Người yêu nghệ thuật sẵn sàng ủng hộ khi thấy mình là một phần của tác phẩm.
Những doanh nghiệp có chủ là người yêu nghệ thuật, hay quán cà phê, nhà sách, không gian sáng tạo cũng là bạn đồng hành tự nhiên, thường bằng địa điểm và hiện vật.
Cuối cùng là chính cộng đồng nơi tác phẩm hướng tới. Một dự án ghi lại hát ru của làng có thể được người trong làng góp chỗ ở, bữa ăn, công dẫn đường. Những đóng góp đó vừa giảm chi phí vừa làm dự án sâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nghệ sĩ độc lập không có tổ chức có xin tài trợ được không?
Có, nhiều nguồn chấp nhận cá nhân, nhưng một số chương trình yêu cầu có tư cách pháp nhân. Khi đó có thể hợp tác với một đơn vị đồng hành đứng tên nhận và quản lý tiền một cách minh bạch.
Có nên hứa con số khán giả cụ thể trong hồ sơ?
Nên đưa ước tính có căn cứ, như số suất diễn nhân với sức chứa địa điểm. Tránh hứa con số lớn mà không có cách đo.
Tài trợ nghệ thuật có cần báo cáo như dự án xã hội không?
Có, nhà tài trợ vẫn cần biết tiền đã dùng thế nào và dự án đạt được gì. Báo cáo nghệ thuật có thể kèm hình ảnh, bản ghi, nhận xét khán giả bên cạnh phần tài chính.
Nhà tài trợ muốn xuất hiện trong tác phẩm thì sao?
Hãy cân nhắc xem việc đó có phá vỡ tác phẩm không. Thường có cách ghi nhận bên ngoài tác phẩm như trên vé, tờ chương trình, lời cảm ơn, thay vì đưa sản phẩm vào nội dung.
Bảo tồn nghệ thuật truyền thống có dễ xin tài trợ hơn không?
Không hẳn dễ hơn, nhưng có thêm những nguồn quan tâm riêng tới di sản. Điều quan trọng vẫn là cho thấy dự án làm việc trực tiếp với nghệ nhân và cộng đồng sở hữu di sản đó.
