Một gia đình có thể lập kế hoạch cho đi bằng cách cùng ngồi lại chọn vài điều cả nhà thật sự quan tâm, đặt một khoản hằng năm vừa sức với thu nhập, chọn vài nơi đáng tin để cho đều đặn, để con cái cùng tham gia, và cuối năm cùng nhìn lại đã giúp được gì. Có kế hoạch, việc cho không còn là những lần móc ví theo cảm xúc mà thành một nếp nhà.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Trợ. Ở nhiều gia đình Việt, việc cho đi đã có sẵn trong nếp sống: góp quỹ khuyến học của họ, ủng hộ làng khi có việc, gửi tiền về vùng lũ. Hôm nay mình bàn cách biến những việc rời rạc đó thành một kế hoạch nho nhỏ của cả nhà.
Vì sao cần kế hoạch cho việc cho?
Không có kế hoạch, việc cho thường bị kéo theo những gì ồn ào nhất: lời kêu gọi đang lan trên mạng, người quen tới xin. Có tháng cho nhiều tới mức ảnh hưởng chi tiêu gia đình, có tháng chẳng cho gì.
Có kế hoạch, gia đình biết mình sẵn sàng dành bao nhiêu, cho những điều gì. Khi một lời kêu gọi tới, câu hỏi trở nên đơn giản: có nằm trong điều nhà mình quan tâm không, quỹ năm nay còn không.
Kế hoạch cũng giúp cho đều đặn, mà với những nhóm nhận, một khoản nhỏ tới đúng hẹn mỗi tháng thường có giá trị hơn những lần cho lớn rời rạc, vì họ lên kế hoạch được.
Và kế hoạch biến việc cho thành chuyện của cả nhà, không chỉ của người kiếm tiền.
Kế hoạch không cần cứng nhắc. Nó giống như một tấm bản đồ, giúp cả nhà biết mình đang đi về đâu, nhưng vẫn cho phép rẽ vào một con đường khác khi gặp điều thật sự cần.
Chọn điều cả nhà quan tâm
Hãy bắt đầu bằng một bữa cơm, hỏi mỗi người trong nhà: điều gì khiến mình thấy cần giúp nhất. Ông bà có thể nhắc tới làng quê, quỹ khuyến học của dòng họ. Bố mẹ có thể nói về trẻ em vùng khó. Con cái có thể nói về chó mèo bị bỏ rơi hay môi trường.
Chọn hai ba điều, không nên nhiều hơn. Tập trung giúp gia đình hiểu sâu và theo dõi được.
Mỗi điều có thể ứng với một nơi cụ thể: quỹ khuyến học của xã, một nhóm thiện nguyện đã quen, một trạm cứu hộ động vật trong thành phố.
Ghi lại lý do chọn. Vài năm sau đọc lại, cả nhà sẽ thấy giá trị của mình đã được nói thành lời thế nào.
Nếu các thành viên muốn những điều khác nhau, đó không phải là vấn đề. Mỗi người có thể được chọn một điều của riêng mình trong kế hoạch chung. Tôn trọng lựa chọn của nhau cũng là một bài học.
Đặt một khoản vừa sức
Khoản cho của gia đình nên được đặt sau khi đã lo đủ những nhu cầu thiết yếu và có khoản dự phòng cho chính mình. Cho đi không nên đẩy gia đình vào khó khăn.
Một số gia đình đặt một phần nhỏ trong thu nhập mỗi tháng, một số đặt một khoản cố định mỗi năm. Con số cụ thể là chuyện riêng của từng nhà; quan trọng là thấy thoải mái và duy trì được.
Chia khoản đó cho các điều đã chọn, và để dành một phần nhỏ cho những lúc bất ngờ như thiên tai, người quen gặp nạn.
Có thể ghi vào sổ chi tiêu gia đình như một khoản cố định, giống tiền điện, tiền học. Khi đã thành một dòng trong sổ, nó không còn bị quên.
Cho đi cũng không chỉ là tiền. Thời gian làm tình nguyện, đồ dùng còn tốt, kỹ năng của từng người đều là những thứ gia đình có thể góp, và nhiều khi con trẻ học được nhiều từ những thứ đó hơn từ tiền.
Cho con cùng tham gia
Trẻ học lòng tốt từ những gì chúng thấy và cùng làm, hơn là từ lời dạy. Để con tham gia vào việc chọn nơi cho, đi cùng khi mang đồ tới, cùng đọc thư cảm ơn.
Với con nhỏ, có thể dùng hình thức giản dị: một hũ tiết kiệm riêng cho việc giúp người, con tự bỏ một phần tiền mừng tuổi vào, cuối năm cả nhà quyết định mang đi đâu.
Với con lớn hơn, mời con tìm hiểu về một nhóm thiện nguyện, đọc báo cáo của họ, rồi kể lại cho cả nhà. Đó cũng là bài học về tư duy phản biện và minh bạch.
Tránh biến việc cho thành dịp khoe hay so sánh. Mục đích là giúp con thấy mình có thể làm điều tốt, không phải để con thấy mình hơn người khác.
Nói chuyện với con một cách tôn trọng về những người được giúp. Họ không phải là người đáng thương hơn mình, chỉ là đang gặp khó hơn mình lúc này. Cách nói đó theo con rất lâu.
Cuối năm cùng nhìn lại
Cuối năm, có thể vào dịp gần Tết, cả nhà ngồi lại một buổi: năm nay đã cho những đâu, bao nhiêu, những nơi đó đã làm được gì nhờ phần góp của nhà mình.
Đọc lại báo cáo của các nhóm đã cho, xem ảnh, kể chuyện. Những câu chuyện đó làm cả nhà thấy việc cho có ý nghĩa thật.
Bàn xem năm sau có muốn giữ nguyên, đổi nơi, hay thêm một điều mới không. Nếu một nhóm không báo cáo gì, có thể cân nhắc chuyển sang nơi khác minh bạch hơn.
Qua nhiều năm, buổi nhìn lại đó có thể thành một nét riêng của gia đình, một điều con cái nhớ và mang theo khi chúng có gia đình của riêng mình.
Và có lẽ câu hỏi đẹp nhất để kết thúc buổi nhìn lại là: năm nay, ngoài những gì nhà mình đã cho, nhà mình đã nhận được điều gì từ việc cho đi.
Câu hỏi thường gặp
Gia đình thu nhập trung bình có nên lập kế hoạch cho đi?
Có, với khoản vừa sức sau khi đã lo đủ nhu cầu thiết yếu và dự phòng. Kế hoạch giúp cho đều đặn mà không ảnh hưởng tới chi tiêu gia đình.
Nên cho trẻ em tham gia từ thiện từ mấy tuổi?
Từ khi trẻ bắt đầu hiểu chuyện có thể tham gia bằng những việc đơn giản như góp đồ chơi cũ, bỏ tiền vào hũ tiết kiệm. Mức độ tham gia tăng dần theo tuổi.
Gia đình nên cho tiền hay cho đồ?
Tuỳ nhu cầu của nơi nhận. Tiền thường linh hoạt hơn, đồ dùng còn tốt có ích khi nơi nhận thật sự cần. Hãy hỏi trước khi gửi đồ.
Làm sao chọn nơi đáng tin để gia đình cho đều đặn?
Ưu tiên nhóm minh bạch, có báo cáo kết quả, hoạt động lâu dài và gắn với điều gia đình quan tâm. Có thể bắt đầu với một khoản nhỏ rồi tăng dần khi đã tin tưởng.
Có nên cho khi gia đình đang khó khăn?
Lo cho gia đình mình là ưu tiên đúng. Khi khó khăn, có thể tạm dừng cho tiền và góp bằng thời gian hay công sức nếu có thể.
