Để bớt ngại khi đi xin tài trợ, hãy nhìn việc đó như đang mời một người cùng làm một điều có ích chứ không phải đang xin ơn, chuẩn bị đủ kỹ để tự tin vào những gì mình nói, tách lời từ chối ra khỏi giá trị của bản thân, và bắt đầu từ những người đã quen. Cảm giác ngại không biến mất hoàn toàn, nhưng nó nhỏ đi rất nhiều sau vài lần.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Trợ. Rất nhiều người làm việc tốt, có dự án hay, nhưng cứ tới lúc phải mở lời xin tiền là chùn lại. Văn hoá mình còn nhiều điều về chuyện ngại nhờ vả. Hôm nay mình nói chuyện thẳng về cảm giác đó.
Vì sao ta ngại?
Cái ngại thường đến từ vài suy nghĩ quen thuộc: đi xin là hạ mình, là làm phiền người khác, là có thể bị nghĩ mình có ý đồ. Thêm vào đó là nỗi sợ bị từ chối, bị nhìn bằng ánh mắt khó chịu.
Với nhiều người Việt, chuyện nhờ vả, nhất là nhờ về tiền, gắn với cảm giác mắc nợ ân tình. Ta sợ phải trả lại theo những cách không muốn.
Những cảm giác đó có thật và không có gì đáng xấu hổ. Nhưng nếu để chúng quyết định, những dự án tốt sẽ không bao giờ có tiền, và những người cần giúp sẽ thiệt.
Bước đầu tiên là gọi tên cảm giác của mình. Mình ngại vì sợ điều gì cụ thể. Gọi tên được, nó bớt to lớn.
Nhiều người còn nhận ra cái ngại của mình lớn hơn nhiều so với phản ứng thật của người nghe. Người được mời thường lịch sự, nhiều khi còn thấy vui vì được nghĩ tới. Cái kịch bản xấu hổ trong đầu ta hiếm khi xảy ra ngoài đời.
Đổi từ xin sang mời
Khi bạn đề nghị tài trợ, bạn không xin cho mình. Bạn đang mời một người tham gia vào một việc có ích cho người khác, và họ cũng nhận lại điều có giá trị: được gắn tên với việc tốt, được gặp đúng khách hàng, được cảm giác đã góp phần.
Nhiều người cho tiền vì chính họ muốn làm điều tốt mà không có thời gian hay cách để tự làm. Bạn đang giúp họ làm điều đó.
Thử thay câu em muốn xin anh chị hỗ trợ bằng câu em muốn mời anh chị cùng đồng hành. Khác biệt nhỏ trong câu chữ, nhưng khác biệt lớn trong tâm thế.
Khi tin rằng mình đang trao một cơ hội chứ không đang xin một ân huệ, bạn sẽ nói chuyện thẳng lưng hơn.
Cách nghĩ này cũng giúp bạn chọn đúng người để mời. Bạn sẽ tìm những người mà lời mời thật sự hợp với họ, thay vì đi gõ mọi cánh cửa và mang về cảm giác bị xua đuổi.
Chuẩn bị kỹ là cách chữa ngại tốt nhất
Phần lớn cái ngại đến từ cảm giác không chắc chắn: sợ bị hỏi mà không trả lời được, sợ nói lắp, sợ quên. Chuẩn bị kỹ làm những nỗi sợ đó nhỏ lại.
Biết rõ dự án của mình, thuộc những con số chính, có sẵn câu chuyện cụ thể để kể. Chuẩn bị trước những câu hỏi khó và cách trả lời.
Tập nói thành tiếng, với bạn bè, với người trong nhóm, thậm chí với chính mình trước gương. Nghe có vẻ buồn cười, nhưng nói thành tiếng vài lần làm lần thật trôi chảy hơn hẳn.
Đi cùng một người có kinh nghiệm trong vài lần đầu. Quan sát họ, rồi dần dần nhận phần nói nhiều hơn.
Mang theo một tờ giấy nhỏ ghi ba điều chính muốn nói. Nếu lỡ quên giữa chừng, nhìn xuống tờ giấy là chuyện bình thường, người nghe không để ý như bạn nghĩ.
Bắt đầu từ người quen, rồi đi xa dần
Đừng bắt đầu bằng cuộc gặp khó nhất. Hãy bắt đầu với những người đã biết bạn và tin bạn: người thân, bạn bè, đồng nghiệp cũ, chủ quán quen.
Những lần đầu nhận được cái gật đầu, dù nhỏ, sẽ cho bạn tự tin. Bạn cũng học được cách nói, cách trả lời câu hỏi.
Người quen còn có thể giới thiệu bạn tới người khác. Một lời giới thiệu làm cuộc gặp với người lạ dễ hơn rất nhiều.
Dần dần, mở rộng sang những người xa hơn. Mỗi lần là một bước tập.
Có người lo xin người quen sẽ làm mất tình cảm. Thật ra nếu bạn mời một cách rõ ràng, cho họ quyền từ chối thoải mái và không nhắc lại khi họ đã nói không, tình cảm hầu như không bị ảnh hưởng.
Đón lời từ chối và giữ phẩm giá
Lời từ chối sẽ đến, nhiều hơn lời đồng ý. Đó là bản chất của việc này, không phải dấu hiệu bạn kém.
Tách lời từ chối khỏi con người mình. Người ta từ chối vì ngân sách, vì ưu tiên, vì thời điểm, hiếm khi vì bạn. Khi họ nói không, hãy cảm ơn và ra về với thái độ tốt.
Giữ phẩm giá của mình. Không van nài, không nài ép, không hạ mình quá mức. Một lời mời lịch sự và đàng hoàng dù bị từ chối vẫn để lại ấn tượng tốt.
Cũng giữ phẩm giá của người được giúp. Đừng vì muốn thuyết phục mà kể khổ quá đà hay phơi bày hoàn cảnh của họ.
Mỗi lần bị từ chối, hãy tự hỏi một câu: mình học được gì cho lần sau. Rồi đi tiếp. Những người làm gây quỹ giỏi nhất không phải là người không bao giờ bị từ chối, mà là người không để lời từ chối làm mình dừng lại.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để bớt run khi gặp nhà tài trợ?
Chuẩn bị kỹ nội dung, tập nói thành tiếng trước vài lần và đi cùng một người có kinh nghiệm trong những lần đầu. Sự chuẩn bị làm giảm đáng kể cảm giác lo lắng.
Xin tài trợ từ người thân có làm mất tình cảm không?
Thường không, nếu bạn mời rõ ràng, để họ từ chối thoải mái và không nhắc lại khi họ đã nói không. Hãy tôn trọng quyết định của họ.
Bị từ chối nhiều có nên đổi nghề?
Bị từ chối là một phần bình thường của việc gây quỹ. Nếu cảm thấy quá nặng nề kéo dài, hãy nói chuyện với người đi trước và xem lại cách làm trước khi quyết định.
Có nên nói ngay số tiền khi mời tài trợ?
Nên nói rõ khi tới phần đề xuất, kèm mục đích sử dụng. Ấp úng về tiền làm người nghe khó quyết định và khiến bạn trông thiếu chuẩn bị.
Làm sao không cảm thấy mắc nợ người tài trợ?
Hãy nhớ đây là quan hệ hai chiều: họ góp vào việc có ích và nhận lại giá trị. Thực hiện đúng lời hứa, báo cáo minh bạch và cảm ơn chân thành là cách đáp lại đầy đủ.
