Nhiều người làm gây quỹ lâu năm khuyên không nên trả công theo phần trăm số tiền gây quỹ được, vì cách trả đó dễ đẩy người làm tới chỗ ép người cho, chạy theo những khoản nhanh thay vì quan hệ lâu dài, và khiến người ủng hộ mất lòng tin khi biết một phần tiền họ góp đã đi vào túi người kêu gọi. Lương cố định cộng khen thưởng theo cách khác thường lành mạnh hơn.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Trợ. Câu hỏi này hay được đặt ra khi một nhóm nhỏ muốn thuê người gây quỹ mà chưa có tiền trả lương: hay là cho họ hưởng một phần số tiền họ mang về. Nghe rất hợp lý. Hôm nay mình bàn vì sao nó phức tạp hơn vẻ ngoài.
Vì sao hoa hồng nghe có vẻ hợp lý?
Trong bán hàng, trả hoa hồng là chuyện bình thường: bán được nhiều thì được nhiều. Nhóm không mất gì nếu người gây quỹ không mang về được gì. Nghe rất công bằng và an toàn cho một nhóm ít tiền.
Người làm cũng có động lực rõ ràng, có thể kiếm được nhiều nếu giỏi.
Vì vậy không ít nhóm và cá nhân đã làm theo cách này, và có những trường hợp mọi thứ suôn sẻ.
Nhưng gây quỹ không phải bán hàng. Người cho không mua một sản phẩm cho mình, họ trao lòng tin để tiền đi tới người khác. Điều đó thay đổi rất nhiều thứ.
Và một nhóm ít tiền thường cũng là nhóm ít kinh nghiệm quản lý, ít người giám sát. Chính ở những nơi đó, rủi ro của hoa hồng dễ thành hiện thực nhất mà không ai kịp nhận ra.
Rủi ro với người cho
Khi người kêu gọi được hưởng phần trăm, họ có động lực để ép: gọi nhiều lần, dùng những câu chuyện quá đà, hứa hẹn quá mức. Người cho có thể bị đẩy vào quyết định mà họ không thật sự muốn.
Hãy hình dung người ủng hộ biết rằng trong khoản họ góp cho các em vùng cao, một phần đáng kể đã vào túi người gọi điện cho họ. Nhiều người sẽ cảm thấy bị lừa, dù không ai nói dối điều gì.
Nhiều bộ quy tắc đạo đức của giới gây quỹ chuyên nghiệp ở các nước có nghề này phát triển khuyến cáo không trả công theo phần trăm, chính vì lý do niềm tin này.
Ở Việt Nam, nếu có quy định riêng về chi phí vận động quyên góp, hãy hỏi cơ quan có thẩm quyền để biết rõ trước khi thiết kế cách trả công.
Rủi ro còn lan sang những nhóm khác. Khi người ủng hộ nghe một chuyện như vậy, họ dễ nghi ngờ cả những lời kêu gọi đàng hoàng. Niềm tin trong lĩnh vực thiện nguyện là tài sản chung, ai làm sứt mẻ thì mọi người cùng chịu.
Rủi ro với chính tổ chức và người làm
Hoa hồng khuyến khích những khoản nhanh, dễ, thay vì nuôi dưỡng quan hệ lâu dài, thứ mới thật sự bền cho tổ chức. Người làm sẽ ưu tiên đợt kêu gọi ồn ào hơn là chăm một nhà tài trợ trong hai năm.
Nó cũng tạo cạnh tranh không lành mạnh trong nhóm: ai được giao nhà tài trợ lớn, ai được ghi công khoản tiền do nhiều người cùng làm.
Thu nhập của người làm bấp bênh theo mùa, theo may rủi. Tháng có tiền, tháng không. Người giỏi sẽ không ở lại lâu.
Và gây quỹ thật sự là thành quả của cả tổ chức: chương trình tốt, báo cáo minh bạch, uy tín nhiều năm. Trả phần trăm cho một người là quy hết công về một chỗ.
Có khi hoa hồng còn đẩy người làm tới chỗ hứa với nhà tài trợ những điều đội chương trình không làm nổi, chỉ để chốt được khoản. Hậu quả rơi vào đội chương trình và cuối cùng là người hưởng lợi.
Những cách trả công tốt hơn
Cách được nhiều người khuyên là lương cố định hợp lý, kể cả bán thời gian, cho người làm gây quỹ. Nó giúp họ yên tâm làm việc dài hạn và đặt lợi ích của người cho lên trước.
Có thể kèm khen thưởng, nhưng nên dựa trên nhiều tiêu chí: chất lượng quan hệ, số nhà tài trợ quay lại, báo cáo đúng hạn, không chỉ số tiền. Và khen thưởng nên là khoản cố định khi đạt mục tiêu chung, không phải phần trăm từng khoản.
Với nhóm chưa có tiền trả lương, hãy tính chi phí người gây quỹ vào ngân sách quản lý khi xin tài trợ, và minh bạch về khoản đó với người cho.
Nếu thuê đơn vị bên ngoài làm gây quỹ, nên trả phí cố định theo công việc, ghi rõ trong hợp đồng, và công khai với người ủng hộ khi cần.
Nói chung, nguyên tắc là người cho phải biết rõ tiền của họ đi đâu, kể cả phần trả cho người kêu gọi. Mọi cách trả công đều chấp nhận được hơn khi minh bạch.
Nếu vẫn chọn trả theo kết quả
Có những nhóm, vì hoàn cảnh, vẫn chọn gắn một phần thu nhập với kết quả. Nếu vậy, hãy làm cẩn thận.
Giữ phần biến đổi ở mức nhỏ so với lương cố định. Gắn với mục tiêu chung của cả nhóm thay vì từng khoản riêng. Đặt quy tắc ứng xử rõ ràng với người cho: không ép, không hứa quá, không kể chuyện quá đà.
Minh bạch với người ủng hộ về cách trả công. Nếu nhóm thấy ngại khi phải nói ra, đó là dấu hiệu cách trả công đó có vấn đề.
Và xem lại định kỳ xem cách trả công có đang làm thay đổi hành vi theo hướng xấu không. Lắng nghe phản hồi của người cho là một cách kiểm tra.
Câu hỏi cuối cùng có lẽ là: nếu người ủng hộ lớn nhất của nhóm ngồi đối diện và hỏi thẳng người kêu gọi được trả công thế nào, nhóm có trả lời thoải mái được không.
Câu hỏi thường gặp
Trả hoa hồng cho người gây quỹ có vi phạm pháp luật không?
Tuỳ hình thức tổ chức, cách vận động và quy định áp dụng. Hãy hỏi cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư trước khi thiết kế cách trả công dựa trên số tiền quyên góp.
Nhóm nhỏ không có tiền trả lương thì làm sao thuê người gây quỹ?
Có thể tính chi phí này vào ngân sách quản lý khi xin tài trợ, bắt đầu với vị trí bán thời gian, hoặc nhờ tình nguyện viên có kinh nghiệm trong giai đoạn đầu.
Khen thưởng người gây quỹ thế nào cho hợp lý?
Nên dựa trên nhiều tiêu chí như chất lượng quan hệ, nhà tài trợ quay lại, báo cáo đúng hạn, và dưới dạng khoản cố định khi đạt mục tiêu chung thay vì phần trăm từng khoản.
Thuê công ty bên ngoài gây quỹ có nên không?
Có thể, nếu trả phí cố định theo công việc, hợp đồng rõ ràng và minh bạch với người ủng hộ. Cần kiểm soát cách họ tiếp cận người cho để giữ uy tín của nhóm.
Người ủng hộ có quyền biết chi phí gây quỹ không?
Nên được biết. Công khai chi phí, kể cả phần trả cho người làm gây quỹ, giúp giữ niềm tin và là cách làm minh bạch.
