Có những khoản tài trợ không nên nhận dù nhóm đang rất cần tiền: khi nguồn tiền không rõ ràng, khi nhà tài trợ hoạt động đi ngược mục đích của dự án, khi điều kiện kèm theo làm lệch sứ mệnh hoặc gây hại cho người hưởng lợi, và khi nhận sẽ làm mất niềm tin của chính cộng đồng mình phục vụ. Biết từ chối cũng là một kỹ năng của nghề gây quỹ.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Trợ. Khi quỹ đang cạn, mọi khoản tiền đều trông như phao cứu sinh. Nhưng có những chiếc phao kéo người ta chìm sâu hơn. Hôm nay mình bàn về những khoản tiền nên để lại, và cách nói không mà không đốt cầu.
Khi nguồn tiền không rõ ràng
Nếu không biết tiền từ đâu ra, ai thật sự đứng sau, hãy dừng lại. Một khoản lớn bất ngờ từ người lạ, không muốn để lại thông tin, muốn chuyển qua nhiều tầng trung gian, là dấu hiệu cần cẩn trọng.
Tổ chức thiện nguyện có thể bị lợi dụng để hợp thức hoá những đồng tiền không minh bạch. Nếu điều đó xảy ra, nhóm có thể dính vào rắc rối pháp lý và mất hết uy tín.
Khác với người ủng hộ muốn giấu tên với công chúng. Họ vẫn để nhóm biết mình là ai, chỉ không muốn công khai. Đó là chính đáng.
Với những khoản lớn có nghi ngờ, hãy hỏi ý kiến luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền trước khi nhận. Từ chối một khoản tiền đáng ngờ luôn rẻ hơn xử lý hậu quả.
Đặt sẵn một ngưỡng trong quy chế: khoản nào trên mức nhất định thì phải biết rõ người cho là ai trước khi nhận. Có ngưỡng rồi, người giữ tiền không phải tự mình phán đoán trong lúc bối rối.
Khi nhà tài trợ đi ngược mục đích
Một chương trình phòng chống tác hại của rượu bia nhận tài trợ từ một hãng rượu. Một chương trình bảo vệ dòng sông nhận tài trợ từ doanh nghiệp đang bị dân phản ánh xả thải vào chính dòng sông đó. Những ví dụ này nghe rõ ràng, nhưng trên thực tế ranh giới không phải lúc nào cũng dễ thấy.
Nhận những khoản đó, nhóm có thể bị coi là đang giúp nhà tài trợ đánh bóng tên tuổi, và chính những người hưởng lợi mất niềm tin.
Câu hỏi để tự kiểm: nếu tin này lên báo, những người mình đang phục vụ sẽ nghĩ gì. Nếu họ thấy bị phản bội, đó là câu trả lời.
Có những trường hợp ở vùng xám, như doanh nghiệp từng có sai phạm nhưng đã thay đổi thật. Lúc đó cần thảo luận kỹ trong nhóm, có thể hỏi ý kiến người hưởng lợi và những người ủng hộ lâu năm.
Ghi lại quyết định và lý do, dù là nhận hay không. Lần sau gặp trường hợp tương tự, nhóm có sẵn một tiền lệ để soi vào, khỏi phải tranh luận lại từ đầu.
Khi điều kiện kèm theo làm lệch sứ mệnh
Có những khoản tài trợ đi kèm điều kiện: phải đổi đối tượng hưởng lợi, phải đưa sản phẩm vào chương trình cho trẻ em, phải bỏ một nội dung quan trọng, phải chọn nhà cung cấp do nhà tài trợ chỉ định.
Điều kiện hợp lý như báo cáo, ghi nhận, dùng tiền đúng hạng mục thì bình thường. Điều kiện làm thay đổi bản chất dự án thì khác.
Nhóm cần tự hỏi: sau khi nhận khoản này, mình còn làm đúng điều mình đã hứa với cộng đồng không. Nếu không, khoản tiền đó đang mua đi sứ mệnh của nhóm.
Có thể thương lượng lại điều kiện. Nhiều nhà tài trợ sẵn lòng điều chỉnh khi được giải thích rõ. Nếu không được, từ chối là lựa chọn đúng.
Cũng cẩn thận với những điều kiện nghe vô hại nhưng tích lại theo thời gian. Mỗi năm thêm một yêu cầu nhỏ, sau năm năm dự án đã thành một thứ khác hẳn. Nhìn lại định kỳ giúp nhóm nhận ra sự trôi dạt đó.
Viết một chính sách chấp nhận tài trợ
Để không phải quyết định trong lúc rối, hãy viết trước vài dòng về những khoản nhóm không nhận. Ví dụ: không nhận tài trợ từ ngành hàng đi ngược mục đích chương trình, không nhận khoản không rõ nguồn gốc, không nhận khoản kèm điều kiện thay đổi đối tượng hưởng lợi.
Quy định ai được quyết định nhận những khoản lớn, và những khoản ở vùng xám cần được cả ban điều hành thảo luận.
Chính sách viết sẵn giúp người làm gây quỹ từ chối dễ hơn: đây là nguyên tắc chung của nhóm, không phải ý riêng của em.
Nó cũng giúp nhà tài trợ hiểu trước, tránh mất thời gian của cả hai bên.
Chính sách nên được xem lại vài năm một lần. Hoàn cảnh thay đổi, nhóm lớn lên, có những ngành hàng thay đổi cách làm. Một chính sách sống là chính sách được đọc lại.
Từ chối sao cho khéo
Từ chối một khoản tiền là việc khó, nhất là khi người cho có thiện ý. Hãy cảm ơn trước, rồi giải thích ngắn gọn bằng nguyên tắc của nhóm, không phán xét người cho.
Ví dụ: nhóm rất cảm ơn thiện ý của anh chị, nhưng theo nguyên tắc của chương trình dành cho học sinh, nhóm không nhận tài trợ từ ngành đồ uống có cồn. Mong anh chị thông cảm.
Nếu có thể, gợi ý một hướng khác mà người cho có thể giúp, phù hợp hơn với họ.
Ghi lại việc từ chối và lý do trong sổ của nhóm. Nó giúp nhất quán về sau và cho thấy nhóm đã cân nhắc.
Sẽ có lúc từ chối làm nhóm hụt tiền thật sự. Đó là cái giá của việc giữ mình. Nhưng nhìn lâu dài, một nhóm có nguyên tắc rõ ràng sẽ thu hút những nhà tài trợ đúng, và những nhà tài trợ đó ở lại lâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Từ chối nhà tài trợ có làm nhóm bị mang tiếng khó tính?
Nếu từ chối lịch sự và có nguyên tắc rõ ràng, phần lớn mọi người sẽ tôn trọng. Một nhóm có nguyên tắc thường được tin tưởng hơn về lâu dài.
Người muốn giấu tên khi tài trợ có đáng ngờ không?
Không nhất thiết. Nhiều người muốn giấu tên với công chúng vì khiêm tốn. Điều quan trọng là nhóm biết người đó là ai và nguồn tiền rõ ràng.
Doanh nghiệp từng có sai phạm có nên nhận tài trợ?
Đây là vùng cần thảo luận kỹ. Hãy cân nhắc mức độ sai phạm, việc khắc phục, sự liên quan tới mục đích chương trình và ý kiến của cộng đồng hưởng lợi.
Nhóm nhỏ có cần chính sách chấp nhận tài trợ không?
Nên có vài dòng đơn giản. Viết trước giúp quyết định nhanh và nhất quán, tránh những tình huống khó xử khi có khoản tiền lớn bất ngờ.
Nghi ngờ nguồn tiền thì nên làm gì?
Tạm dừng nhận, tìm hiểu thêm và hỏi ý kiến luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền. Đừng nhận rồi mới tính, vì trả lại sau thường phức tạp hơn nhiều.
